IRC ve mIRC Paylaşım Platformu  

  IRC ve mIRC Paylaşım Platformu GENEL KÜLTÜR VE SANAT BÖLÜMÜ Bilgi Dünyası Edebiyat





İsmin Hâlleri (Hâl Ekleri)


Kullanıcı Etiket Listesi

 
Seçenekler Stil
Alt 24.04.2019, 13:08   #1
Naz

~Tepkisiz



Naz - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: 23.03.2019
Mesajlar:766
Konuları: 219
Aldığı Beğeni: 154
Verdiği Beğeni: 165
Takımı:
İsmin Hâlleri (Hâl Ekleri)



İsmin Hâlleri/Durumları (Hâl-Durum Ekleri) Nelerdir? Görevleri, Özellikleri, Örnekleri
İsimleri isimlere, fiillere, edatlara bağlayan, diğer kelimelerle ilişki kurarak isimlerin cümlede görev kazanmasını sağlayan eklere isim hâl ekleri denir. İsimlerin bu ekleri alarak yüklendikleri görevlere ismin hâlleri denir.

1. Yalın Hâl (Nominatif)
Özellikleri ve Görevleri:

Eki yoktur.
İsimlerin hiçbir hâl eki almamış hâlleridir.
Çoğul, iyelik ve bildirme eki almış olabilir.
Bu durumda da yalın hâlde sayılırlar.
Yalın haldeki isimler cümlede özne, belirtisiz nesne veya yüklem görevinde bulunabilir.
Örnek:

ev, okul, yol, çocuk, fikir, baba(sı), defter(ler), çalışkan(dır)…
Yapım ekleri de ismin yalın durumunu değiştirmez:

kalemlik, bilgili, susuz, meslektaş…
Birleşik isimler de hâl eki almamışlarsa yalındırlar:

dershane, tanksavar, gecekondu, bilirkişi…

2. Belirtme (Yükleme, ismin -i) Hâli
Özellikleri ve Görevleri:

ı, -i, -u, -ü eklerini alan isimler bu duruma girer.
Bu isimler genellikle belirtili nesne olur. Belirtili nesneyi bulmak için yükleme “Neyi? Kimi?” soruları sorulur.
Örnekler:

Defteri bana getir.
Okulu yine astı.
Ali kitabı aldı. (Belirtili nesne)
Ev-i gördüm.
Kapı-y-ı açtım.
Okul-u boyadılar.
Güller-i koparmayın…
Dikkat! Türkçe’de üç çeşit -i (-ı, -u, -ü) eki vardır. Bunları birbirine karıştırmamalıyız.

Köyü güzelmiş (iyelik eki)
Köyü gezdiler (hâl eki)
Ört-ü, diz-i (fiilden isim yapma eki)

3. Yönelme Hâli (ismin -e hâli)
Özellikleri ve Görevleri:

“-a /-e” ekiyle yapılır. İsmin “-e hâli” de denilir.
Yüklemin yöneldiği yeri, nesneyi ya da kavramı gösterir.
Yönelme hâlinde, ismin belirttiği kavrama yöneliş, dönme, yaklaşma, ulaşma söz konusudur.
Yönelme hâlindeki kelimeler cümlede dolaylı tümleç ve yüklem olabilir.
Dolaylı tümleç, yükleme sorulan “neye, kime, nereye” sorularının cevabıdır. Sinema-y-a git, ev-e dön…
Örnekler:

Kasabaya kimler gelmiş?
Köye geri döneceğiz
♦ Yönelme durum eki kimi zaman isme zarf tümleci görevini yükler.

Akşama yağmur bekleniyor. (Ne zaman?)
Haftaya köyden misafir gelecek. (Ne zaman?)
♦ Yönelme durum eki kimi zaman “için” edatı görevinde kullanılabilir.

Masaya bir örtü alacağım.
Ona bir hediye aldım.
Dikkat! Yönelme durum eki ile bağ-fiil (ulaç=zarf-fiil) ekini karıştırmamak gerekir.

Hal ekleri ismin üzerine gelir; ancak ulaç ekleri fiilin üzerine gelir.

Konuşa konuşa bir hal oldum. ( bağ-fiil eki)
Konuşmaya katılmak istemedim. (Yönelme eki)
Sora sora Bağdat bulunur. ( bağ-fiil eki)
Hesap sormaya kimsenin hakkı yok. (Yönelme eki)

4. Bulunma Hâli (ismin -de hâli)
Özellikleri ve Görevleri:

“-dA/-dE” ekiyle yapılır. Büyük ünlü uyumuna göre “-ta/-te” şekli de vardır.
Eylemin yapıldığı yeri, nesneyi ya da soyut kavramı bildirir.
Genellikle “kimde, nede, nerede”sorularına cevap vererek dolaylı tümleç olur.
Örnekler:

Babam-da hiç para yoktu.
Ev-de oturma.
Okul-da öğren.
Yurt-ta kaldı.
Sepet-te üç yumurta var…
♦ Bulunma (Kalma) durum eki zaman anlamındaki isimlere geldiğinde isme zarf tümleci görevini yükler.

Bu zamanda böyle düşünenler kaldı mı?
Osmanlılar döneminde şairler kasideler de yazmışlardı.
İzmir’den ayrıldığımızda beş yaşındaydım.

5. Ayrılma (Uzaklaşma, Çıkma; ismin -den) Hâli
Özellikleri ve Görevleri:

“-dAn/-dEn” ekiyle yapılır. Ünlü uyumuna ve ünsüz sertleşmesi kuralına göre “-tan/-ten” şekli de vardır.
Eklendiği kelimeyi dolaylı tümleç yapar; “çıkma, ayrılma, uzaklaşma” bildirir.
İsmin ayrılma hâli, yani dolaylı tümleç, yükleme sorulan “nereden, kimden, neden” sorularının cevabıdır.
okul-dan çıktı, ev-den ayrıldı, yurt-tan geliyor, devlet-ten istedi…
♦ -den ekini alan isimler bazen zarf tümleci olur.

Sıkıntıdan her tarafı sivilce doldu. (Zarf tümleci)
♦ -den eki, bazen yapım eki olarak kullanılır. Bu durumda ya sıfat ya da zarf görevi üstlenir.

Candan dost, toptan satış, içten davranış…
♦ -den eki bazen belirtili isim tamlamalarındaki tamlayan eki “-ın, -in, -un, -ün”ün yerini tutabilir.

Çocukların biri ↔ Çocuklardan biri.
♦ -den ekini alan kelimelerle ikilemeler yapılabilir.

Derinden derine sesler geliyor.
♦ -den ekini alan kelimelerle üstünlük anlamı taşıyan sıfat öbekleri oluşturulabilir.

Gülden kırmızı yanak,
Pamuktan beyaz eller…

6. Eşitlik Hâli
Özellikleri ve Görevleri:

“-Ca/-cE” ekiyle yapılır. “-ça/-çe” şekli de vardır.
Bu hâldeki kelimeler cümlede zarf tümleci ve yüklem olarak kullanılır.
Örnekler:

Onun davranışları çok zaman delicedir.
Bu okulda yıllarca çalıştım dedi.
O gün sizi saatlerce bekledik.
Bu kararı sınıfça aldık.
Bugün milletçe sevinçliyiz.

7. Vasıta Hâli
Özellikleri ve Görevleri:

“ile” edatı kullanılarak yapılır. “i” düşürülerek kullanılır.
Bu hâldeki kelimeler cümlede zarf tümleci, edat tümleci ve yüklem olarak kullanılır.
Örnekler:

Mor bulutlarla açık türbene çatsam da tavan. (edat tümleci)
İşi kolaylıkla başardı.
Ayağına gelen topa hızla vurdu.
Babasını sevinçle karşıladı.
O artık bizimledir.
Öğrencileriyle geziye gitmişti.
Arabasıyla evimize kadar getirdi.
İğneyle kuyu kazıyorsun.
Rüzgârın etkisiyle dallar sallandı.
Sonbaharın gelmesiyle soğuklar artmıştı.
Zilin sesiyle yarışma bitti.

8. İlgi Hâli (Tamlayan Hâli)
Özellikleri ve Görevleri:

“-(n)İn”, “-dEn” ekleriyle yapılır ya da yalın hâldedir.
bkz.
__________________
~ Ne olursa olsun Efendiliğinden ödün verme [ Naz ]

 Naz isimli Üye şimdilik offline konumundadır       Alıntı

Naz Kullanıcısının Son 5 Konusu
Konu Başlığı Forum Last Poster Cevaplar Okunma Son Mesaj
Dj SheytaN Yayın Akışı Naz 0 13 15.06.2019 11:03
26 Mayıs 2019 Balık Burcu Yorumu Balık Naz 0 23 26.05.2019 14:56
26 Mayıs 2019 Oğlak Burcu Yorumu Oğlak Naz 0 17 26.05.2019 14:55
26 Mayıs 2019 Akrep Burcu Yorumu Akrep Naz 0 20 26.05.2019 14:53
26 Mayıs 2019 Başak Burcu Yorumu Başak Naz 0 24 26.05.2019 14:52


Etiketler
(hâl ekleri), ismin hâlleri


Şuan da bu konuyu görüntüleyenler: 1 (0 üye ve 1 misafir)
 
Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
Konu Acma Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok

BB kodu Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı
Trackbacks are Kapalı
Pingbacks are Kapalı
Refbacks are Kapalı


Mevsim.com İştirakı olup tüm hakları saklıdır.
deneme bonusu veren siteler deneme bonusu mobil ödeme bahis deneme bonusu